Laboratuvar Örnekleri

Kan Örnekleri

 

Sarı Kapaklı Vacumlu Plastik Jelli Tüp

Tüpler içerisinde bulunan jel, santrifüj sonrasında serum ve kan hücreleri arasında fiziksel bir engel oluşturmakta, tüp çeperinde bulunan silika partikülleri sayesinde serum pıhtılaşmasını hızlandırmaktadır. 13X100’lük jelli tüpler kan örneği ile doldurulur ve yavaşça alt üst edilir; tüp kesinlikle çalkalanmamalıdır.

Tüp içindeki kan kendiliğinden pıhtılaşana kadar en az 30 dk beklenmeli ve sonrasında 10 dk (mümkünse soğutmalı) santrifüjde 1500-2000xg de döndürülmelidir.

Bir kez santrifüj edilmiş ama serum ayrımı tam gerçekleşmemiş kan örneği asla aynı jelli tüp içinde santrifüj edilmemelidir; jelin üzerindeki serum ayrı tüpe aktarılarak tekrar santrifüj edilmelidir.

Hemolizli veya bulanık serumlar birçok tetkik için uygun değildir. Yeniden örnek alınmalıdır.
EDTA’lı Tam Kan: Mor Kapaklı 3mL Vacumlu K3EDTA Tüp

2mL tam kan mor kapaklı EDTA’lı tüplere alınır. Yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Kan alımı sırasında kanın işaretli çizgiye kadar doldurulmasına özellikle dikkat edilmelidir. İşaretli çizgiye kadar kan alınamamış veya tüpün içerisinde pıhtı oluşmuşsa yeniden örnek alınmalıdır.


EDTA’lı Plazma: Mor kapaklı 3mL Vacumlu K3EDTA Tüp

Mor kapaklı EDTA’lı tüplere kan alınır. Yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Kan alımı sırasında kanın işaretli çizgiye kadar doldurulmasına özellikle dikkat edilmelidir. Merkeze ulaşan örnek 2000Xg de 15 dk santrifüj edilmelidir. Ayrılan plazma başka bir tüpe aktarılarak etiketlenir ve çalışmaya alınır.


Sitratlı Tam Kan (Sedimantasyon) Siyah Kapaklı Vacumlu Tüp

İşaretli çizgiye kadar kan alınır. Yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır.

Sitratlı Plazma (Koagülasyon Testleri): Mavi Kapaklı Vacumlu Sitratlı Tüp

Damara ilk seferde zorlamadan girilmeli ve turnike çok sıkı olmamalıdır. Eğer kan yavaş ve zorlama ile geliyorsa diğer koldan tekrar kan örneği alınmalıdır. İşaretli çizgiye kadar kan alınır. Yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Merkeze ulaşan örnek 10 dk. 1500-2000g de mümkünse soğutmalı santrifüj edilerek trombositten fakir plazma elde edilmelidir. Santrifüj sonrasında plazma hemen ayrılmalı ve boş tüplere plaza aktarılarak ağzı hemen kapatılmalı ve etiketlenmelidir.

Örnek tüpü test çalışılana kadar buzlu kap içinde saklanmalıdır. Hemolizli örnek kesinlikle kabul edilmez. Sitrat plazma örneği koagülasyon testleri için en geç 3 saat içinde test edilmelidir. Bu nedenle etiket üzerine örnek alınış saati not edilmelidir. Merkeze ulaşan örnek 10 dk. 1500-2000g de mümkünse soğutmalı santrifüj edilmelidir
Heparinli Tam Kan (Flow Cytometry testleri) :Yeşil Kapaklı Vacumlu Lityum Heparinli Tüp

Kan örneği yeşil kapaklı tüplere alınır; yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Homosistein için buza konarak merkeze gönderilir; Tn-T örneği acil gönderilir.

 

Sodyum Floridli (NaF) Tam Kan: Gri Kapaklı Vacumlu Florid/Oksalat Tüp

Kan şekeri için alınan örnek hemen santrifüj edilemeyecek ve uzun süre bekletilecekse, eritrositlerin kan içerisindeki glukozu tüketerek eksik ölçüme sebep olmamak için bu tüpler kullanılır. Kan alımından sonra yavaşça tüp alt üst edilerek 5-6 kez karıştırılır; çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Merkeze ulaşan örnek 10 dk. 1500-2000g de mümkünse soğutmalı santrifüj edilmelidir.

Parmak ucu veya topuk kanı örneklerinin alımı:
Bebeklerden kan alımında veya periferik yayma yapmak amacıyla bu şekilde kan alınır. Venöz kan alınamadığı durumlarda bebek ve küçük çocuklarda innovac cihazıyla özel tüplere kan alımı yapılır. Innovac ile kan alımı esnasında kanın özel microtainer tüplerinin işaretli çizgisine kadar dolması sağlanır. Birkaç kez ters yüz edilir. Parafilm ile ağzı sıkıştırılarak merkeze gönderilir.

Periferik yayma:
Lamın buğulu kısmına hastanın adı soyadı yazılır.
Alkolle temizlenmiş hastanın parmak ucu kuruduktan

sonra lansetle hafifçe sıvazlandıktan sonra delinir. İlk damla kuru pamukla silinir.
Her bir lamın üzerine bir damla kan damlatılır; 2 bir lam 45 derece açı yapacak şekilde kan damlasına bastırılarak hızla çekilir. Bu şekilde en az 4-5 adet yayma hazırlanır ve kurumaya bırakılır. Zarfın içine konularak merkeze gönderilir.

İdrar Örnekleri

İDRAR ÖRNEKLERİNİN ALINMASI

Birçok metabolit analizi 24 saatlik idrarda yapılır. Analizi yapılacak parametrelerin stabilizasyonu için gerekli koruyucu maddeler idrar toplamaya başlamadan önce toplama kabına konulmalıdır. İdrar toplandıktan sonra dikkatlice karıştırılmalı, miktarı ölçülmeli, not edilip merkez laboratuara analiz için yeterli miktar vakumlu tüpe alınarak gönderilmelidir.
24 Saatlik İdrar Toplanması
Sabah ilk idrar tuvalete yapılarak mesane boşaltılır.
Sonraki idrarlar 24 saat boyunca idrar kabı içerisinde toplanır ve idrar kabı serin bir yerde saklanır.
Ertesi sabahki ilk sabah idrarı da toplama kabına alınarak en kısa zamanda laboratuara ulaştırılır.
Analiz için toplanan idrar dikkatlice karıştırıldıktan sonra 24 saatlik idrar hacmi ölçülür ve 20mL idrar örneği alınarak laboratuara gönderilir.
Hacim bilgisi kap üzerine not edilmelidir. Bazı testler için idrar koruyucuları kullanılmalıdır (Bkz. İdrar koruyucuları)
Bu durumda idrar koruyucusu kap içerisine önceden konularak toplama yapılmalıdır. Toplama boyunca kaba her idrar eklendiğinde kap çalkalanmadan dikkatlice karıştırılmalıdır.

İdrar Koruyucuları: Numune üzerine kullanılan koruyucu bilgisi not edilmelidir.

Hidroklorik Asit ( 2 L kap için 25 mL 6N HCl)
Borik asit ( 2 L kap için 4-5g borik asit )
Asetik asit
Bakır HCl, Borik asit veya Asetik asitli kap kullanılır
Kalsiyum HCl’li kap kullanılır

Metanefrin HCl, Borik asit, Asetik asitli kap kullanılır
Normetanefrin HCl, Asetik asitli kap kullanılır
VMA Özel Diyet ( 3 gün süreyle çikolata, kahve, muz, vanilyalı pasta ve yiyecekler, portakal, limon gibi yiyecekler tüketilmemeli; eğer bir sakıncası yoksa doktorunuza danışmak suretiyle hipertansiyon ilaçları ve aspirin ve türevi ilaçlar alınmamalıdır); HCl, Borik asit veya asetik asitli kap kullanılır.
5-HIAA HCl, borik asit veya asetik asit içeren kap kullanılır; Özel VMA daki diyet uygulanır. Son 72 saatte tüm ilaçlar kesilmelidir. Et, tavuk, balık, tavuk veya et suyu ve jelatin içeren gıdalar alınmamalıdır.
Epinefrin HCl, Borik asit veya asetik asitli kap kullanılır
Norepinefrin HCl, Borik asit veya asetik asitli kap kullanılır
Dopamin HCl, Borik asit veya Asetik asitli kap kullanılır
Sistin Son 48 saat içinde C vitamini kullanılmamalı, asitsiz kap verilir.
Aldosteron HCl, Borik asit veya asetik asitli kap kullanılır.
Sitrat Koruyucusuz
Serbest Kortizol Koruyucusuz
Okzalat HCl + diyet (3 gün boyunca çikolata, kahve, ıspanak gibi gıdalar alınmamalıdır; C-vitamini (Askorbik asit) içeren ilaçlar kullanılmamalıdır. İdrar toplanırken diyete devam edilir.
Porfirin Işık geçirmeyen kapta toplanır
5-hidroksiprolin İdrar soğukta saklanır; HCl, borik asit veya asetik asit içeren kap kullanılır. İdrar toplanmadan 72 saat öncesinden et, tavuk, balık, tavuk veya et suyu ve jelatin içeren gıdalar alınmamalıdır; eğer bir sakıncası yoksa doktorunuza danışmak suretiyle hipertansiyon ilaçları ve aspirin ve türevi ilaçlar alınmamalıdır.

Mikrobiyoloji Örnekleri

Mikrobiolojik İncelemeler İçin İdrar Örneklerinin Alınması
Orta İdrar Sabah idrarı kullanılmalı ve idrar en az 3 saat mesanede beklemiş olmalıdır. Kontaminasyon olmaksızın örnek elde edilmelidir.
Örneğin bekletilmesi gereken durumlarda buzdolabında saklanmalıdır

Kadınlarda idrar örneği alınması:
El yıkanır
Genital bölge önden arkaya doğru steril mendille temizlenir
İlk idrar kısmı tuvalete boşaltılır
Orta idrar kısmı steril idrar kabına kabın yarısı dolacak

şekilde boşaltılır
Son idrar kısmı tuvalete boşaltılır

Erkeklerde idrar örneği alınması:
El yıkanır
Üretra ağzı steril mendille temizlenir
İlk idrar kısmı tuvalete boşaltılır
Orta idrar kısmı steril idrar kabına kabın yarısı dolacak şekilde boşaltılır
Son idrar kısmı tuvalete boşaltılır
BOĞAZ, DAMAK, TONSİLLER VE BURUN SÜRÜNTÜLERİ
Materyalin elde edilmesinden önce yemek yenmemeli ve gargara veya lokal dezenfeksiyon yapılmamalıdır.
Eküvyon çubuğu tonsiller, farenks ve nazofarenkse bastırılıp, döndürülerek örnek alınmalıdır.
Eküvyon ağız mukozasına dokunmadan ve tükrükle temas ettirilmeden dışarı alınmalıdır.
S.pyogenes Ag için çift kuru eküvyon ile örnek alınmalıdır.

Cerahatli lezyonlarda materyal lezyonun içinden alınmalıdır.
Virolojik tetkikler için hücreden zengin materyal ancak eküvyon kuvvetlice lezyon üzerinde döndürülerek elde edilir.

Balgam:
En uygunu sabah örneğidir
Ağız ve dişler birkaç defa özenle su ile çalkalanır. Bu işlem dezenfeksiyon maddesi kullanılmadan sadece suyla yapılmalıdır.
Balgam steril balgam kabına konmalı ve hemen gönderilmelidir. Hemen gönderilmeyecekse buzdolabında bekletilir.
Balgam oluşumu %3-5 lik NaCl çözeltisi gibi hipertonik bir aerosolün inhalasyonuyla veya ekspektoran bir ilaçla indüklenebilir.
DIŞKI
Takriben fındık büyüklüğündeki bir miktar dışkı kaşığı ile değişik bölgelerden alınarak özel dışkı kabına konur. Sulu dışkıdan ise yaklaşık 1 mL alınır. Eğer dışkıda cerahat, mukus veya kan gibi maddeler varsa özellikle bu bölgelerden materyal alınmalıdır. Mümkün olduğu kadar çabuk laboratuara ulaştırılmalıdır. Oksiyur tespiti için anal bölgeden selofan bant ile örnek alınmalıdır.
DERİ, SAÇ VE TIRNAKTAN ALINAN ÖRNEKLER
Mantar kültür örneği alınmadan önce en az 3 gün süreyle herhangi bir antifungal ajan (oral veya lokal ilaç) kullanılmamalı, lezyon bölgesi yıkanmamalı, ve lezyon tırnakta ise tırnaklar kesilmemelidir.
Deri kazıntıları: Hastalıklı cilt bistüri ile kazınarak elde edilen deri döküntüleri steril petri kutusuna toplanarak örnek kazanılır.
Tırnak kazıntıları: Enfekte tırnak kesilir. Hastalıklı bölgenin altındaki döküntüler kazınarak steril petri kutusunda tırnak ile birlikte toplanır.


HPV İÇİN ÖRNEK TOPLANMASI 
Erkek hastada siğil bakılacaksa siğil kesilir; ürethral sıvı alınacaksa ince özel çubuk döndürülerek ürethral akıntı alınır.
Kadın hastada kadın-doğum uzmanı rahim ağzından eküvyonla sürüntüyü alır.
Örnekler preservCyt solusyonuna konularak laboratuara yollanır.